Amsterdam

Vergroot de kaart door er op te klikken.

Avondmaalspenning.

Eénzijdig : " H / LG " ingestempeld.
Diameter : 27 mm
Lijst v.d. Dussen 1-1981 nr. 344? veiling 3 Westerhof / v.d. Dussen lot 1672, brief P. Palmen Muntkoerier 9-1989. AmsterData
Hiervoor heb ik een verklaring kunnen vinden in het jaarboek van het Koninklijk Genootschap van Munt- en Penningkunde uit 1903.
Het is een avondmaalspenning van de Hersteld Luthersche Gemeente in Amsterdam.
"Wijders is geresolveerd voor de bediening van het Heilig Avondmaal lootjes te laten maken met de letters H. L. G"
(Notulen van de Kerkelijke Vergadering van Direkteuren der Herst. Luth. Gemeente 1 Sept. 1791, opgericht 3 Juli 1791;
De eerste Avondmaalsviering had plaats 25 Sept. 1791.) 
Uit het kasboek blijkt, dat er gemaakt zijn 1000 loodjes voor ƒ21.- door den loodgieter M. Rensen.

In het boek "Gedenkpenningen betreffende Amsterdam" worden nog de volgend loodjes beschreven:
752 z.j. Broodloodje van de Herst. Luthersche Diaconie. Kz. I R. B. vierkant
753 z.j. Avondmaalsloodje der Hersteld Luthersche gemeente. A. I. G.


Armenpenning

Enkelzijdig, Luthers Wees Huis gegraveerd.
Ingestempeld met een kleine letter " S "
Lood 34 mm
Harry Donga & Carel van den Berg # 33


Armenpenning

Enkelzijdig.
Omschrift: Luthersche Diaconie Huys.
In het midden een grote D
Lood 34 mm
D&B 42


Armenloodje.

Voorzijde : Gekroonde stadswapen van Amsterdam rustend op twee zegetakken met een parelrandje omsloten.
Keerzijde : " B " (Brood) omgeven door een fijn randje en een parelrandje.
Diameter : 13 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 100; Baart e.a. afb. 770; Pelsdonk 011.
Numis 1054187 met letter " A " gevonden te Dordrecht 2,893 gr.
Ander exemplaar met letter " A " 2,39 gram en 14 mm.
Exemplaar met de letter " C " 3,6 gram en 13 mm gevonden bij Gouda, colPAM...
De armenzorg maakte gebruik van loden penningen die aan de armen werden uitgereikt en waarvoor ze de hoogst noodzakelijke levensbehoeften konden krijgen zoals brood en graan, turf en smout, terwijl wijn alleen voor de zieken was bestemd.
Deze producten werden met een letter aan de keerzijde van de penning aangegeven, terwijl op de voorzijde het stadswapen of de instantie die de armenzorg beheerde, zoals het aalmoezeniershuis of het oudemannenhuis, staat aangegeven.


Armenloodje?
grote afbeelding
Voorzijde : Een gotische A.
Keerzijde : Een cirkel met kruis.
Diameter : 17 mm
Referentie: Baart e.a. afb. 771; Pelsdonk 453,  Bodemvondstenwereld
De armenzorg maakte gebruik van loden penningen die aan de armen werden uitgereikt en waarvoor ze de hoogst noodzakelijke levensbehoeften konden krijgen zoals brood en graan, turf en smout, terwijl wijn alleen voor de zieken was bestemd.
Deze producten werden met een letter aan de keerzijde van de penning aangegeven, terwijl op de voorzijde het stadswapen of de instantie die de armenzorg beheerde, zoals het aalmoezeniershuis of het oudemannenhuis, staat aangegeven.


Armenloodje / Broodloodje?
grote afbeelding
Voorzijde : Een kruis in een cirkel.
Keerzijde : De letter B (van Brood?).
Diameter : 16 mm, massa 2,35 gr.
Gevonden in Amsterdam, datering 15e / 16e eeuw, colPAM...


Avondmaalsloodje van de Waalse Gemeente te Amsterdam.


Voorzijde: Een gevleugelde arm waarvan de hand op het anker van de hoop aan een behoeftige de hand drukt.
                   Boven aan het oog van God. Links het zinnebeeld van de koophandel en onder de beide handen het jaartal 1586, 
                   omgeven door een dubbele rand.
Keerzijde : Het gekroonde stadswapen omgeven door een parelrandje.
Diameter: +/- 16 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke II nr. 101. Prijslijst A.G. v.d. Dussen januari 1981 nummer 301;
Pelsdonk 013, Burzinski 7314, AmsterData.
MPO veiling 25-11-2010 lot nr 5976, colPAM02
Als je deel wilde nemen aan het avondmaal moest je van tevoren de voorbereidingsdienst meemaken; daar werd een zogenaamd avondmaalsloodje uitgereikt dat je in de avondmaalsdienst bij het betreden van het doophuis weer moest inleveren (stukje lood met een zegel erop). De doop werd vaak bediend na afloop van de zondagse dienst of bij de mensen thuis. Voor mensen in nood was er de diaconie die veel ondersteuning bood en al spoedig de diverse instellingen had.


Avondmaalsloodje

Het door de Lutherse gemeente van Amsterdam gebruikte avondmaalsloodje (nachtloodje) is vermoedelijk als "model" gebruikt voor de loodjes van de andere Lutherse gemeenten.
Volgens beschrijving van Schultz Jacobi bestond de ene zijde uit een rijksstaf en een lauliertak, kruiselings gestoken door een doornenkroon, waarboven Christi en waaronder Regnum gelezen wordt, alles gevat in een bladerrand.
In plaats van rijksstaf en lauliertak is er later sprake van een palm- en olijftak.
De keerzijde van het loodje is blanco met mogelijk een jaartal.
D&B 79


Avondsmaalsloodje.

In de collectie van het Amsterdams Historich Museum en in het Geldmuseum is een enkelzijdig loodje bekend uit de zeventiende eeuw
waarop enkel de letter L (van Luther).
Diameter 21 mm, D&B 80. Amsterdata


Avondsmaalsloodje.

Het loodje met het gekroonde stadswapen van Amsterdam en een parelrand, met op de keerzijde een letter L is in gebruik geweest bij de Waalse kerk en niet bij de lutheranen.
Voorzijde : Vlak veld met de letter " L " (van Luther?).
Keerzijde : Het gekroonde stadswapen door verscheidene bandjes omringd en afgezet met een parelrand.
Diameter : 21 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 102; Pelsdonk 017.


In zijn boek "Communion Tokens of the World" beschrijft L.M. Burzinski ook nog het volgende communie token van Amsterdam:
Voorzijde: SCHOTSCHE ZENDINGSKIRK AMSTERDAM
                                              II . TIM . II . 19
Keerzijde:                              I.COR.XI.28
                                        KIRKWOOD & SON
                                          EDIN SCOTLAND
Ovaal: 28 x 22 mm. wit metaal. vervaardigd in Edinburgh.
(Cr-326) (G.R.W.-201), Rijksmuseum Amsterdam NG 327


Broodloodje Hongersnood 1662.
    
Voorzijde : In een vierkant vlak veld tussen een geparelde rand en een fijn randje, het gekroonde stadswapen, door twee leeuwen vast gehouden. Boven in het veld 1 6 6 2.
Keerzijde : Vlak veld met geparelde cirkel met een effen randje omgeven.
Daartussen de letter " W " (wijk) en het cijfer " 6 " (6e wijk).
Diameter : vierkant 28 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 103; V.L.: II.507; Pelsdonk 021.
Gevonden te Papendrecht in afgegraven grond uit Dordrecht, Wijk (2)6, colPAM05.
W 26, veiling 331 Schulman b.v., lot 1146, 29,5 mm.
W 33 op bodemvondstenwereld.nl
W 17 Rietdijk veiling 387 lot 825, 26 x 26 mm, 20.65 gr
W 8 op AmsterData, Amsterdam Museum PA 236
W 6 op AmsterData
W 74 Amsterdam Museum PA 237
W 16 gevonden bij Hollandsche Rading, 27 x 27 mm, 20 gram. Zie http://www.muntenbodemvondsten.nl/index.php?topic=87236.0
Op een overzicht van "Plaatsen van de brandspuiten in 1773" zijn de verschillende Amsterdamse Wijknummers terug te vinden.
In 1662 heerste er een grote hongersnood. De regering van Amsterdam riep uit, dat wie een roggebrood van zes ponden een stuiver goedkoper wilde, zich bij de Burgemeester van hun wijk (er waren 60 wijken) konden vervoegen om daar een gestempeld broodloodje te halen, die zij bij de bakker van hun wijk konden inleveren, waarna zij het roggebrood dus een stuiver goedkoper konden krijgen.


Broodloodje.

Voorzijde : In een rond vlak veld door een geparelde rand en een fijn bandje.
Verder het gekroonde stadswapen, door twee leeuwen vast gehouden.
Keerzijde : Op een rond vlak veld in een geparelde rand de letter " W " (wijk) en het cijfer " 32 " (32^e wijk).
Diameter : 29 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 104; Pelsdonk 01.02.019.
Prijslijst A.G. v.d. Dussen januari 1981; wijk 20; nummer 303, Veiling 25 Karel de Geus lot nr. 1283 W 3 colPAM...
W(ijk) 33 colPAM04 en W(ijk) 3 colPAM03.


"Brood-Loodjes" van het Aalmoezeniershuis.

	Voorzijde: In een vlak veld door een effen band omgeven, het gekroonde stadswapen, door twee leeuwen vastgehouden. Keerzijde: In een geparelde rand op een vlak veld de in elkaar gevlochten letters " AMB " (Aalmoezeniers-Broodloodje). Diameter: 23 mm. Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 105; Pelsdonk 020 .
	Rond Aalmoezeniers Broodloodje 2,4 x 2,4 cm. 4,47 gram Amsterdam Museum 300
	Vierkant Aalmoezeniers Broodloodje 2,2 x 2,2 cm. 3,32 gram AmsterData, Amsterdam Museum 292 Veiling Coin Investment 50-1995 nr. 2203, twee stuks, rond en acht kantig.
	Vierkant Aalmoezeniers Broodloodje 2,1 x 2,1 cm. 2,91 gram Amsterdam Museum 293
	Vierkant Aalmoezeniers Broodloodje 2,4 x 2,3 cm. 3,52 gram Amsterdam Museum 294
	Half Aalmoezeniers Broodloodje 2,3 x 1,2 cm. 2,42 gram Amsterdam Museum 301
	Achthoekig Aalmoezeniershuis Broodloodje 2,2 x 2,2 cm. 4,15 gram AmsterData, Amsterdam Museum 299 Veiling Coin Investment 50-1995 nr. 2203, twee stuks, rond en acht kantig.
	Loden Aalmoezenierspenning uit 1666. 3,4 x 2,9 cm. 10,19 gram Amsterdam Museum PA 219
	Koperen Aalmoezenierspenning 3,1 x 3,2 cm. 13,15 gram Amsterdam Museum PA 220
	Koperen Aalmoezenierspenning 3,4 x 3,7 cm. 15,15 gram Amsterdam Museum PA 221

In Amstelodamum nr. 14 van januari 1927 schrijft dhr. W. K. F. Zwierzina het volgende over de Amsterdamse Gasthuis-Penningen:

Op de pagina's 18 en 19 "van bovenvermeld tijdschrift staat een "verklaring" voor het begrip "Loodjes van Mooi Weer".


Broodloodje van de Gereformeerde Diakonie te Amsterdam 1707.
  
Hoogte 4,1 cm - breedte 4,5 cm; 24,07 gram; hoogte 4,2 cm - breedte 4,6 cm; 23,62 gram.
Amsterdam Museum PA 2874 ; PA 240, Amsterdata


loodje dat behoeftige kerklidmaten bij uitdeling recht gaf op brood
Hoogte 2,8 - breedte 2,7 cm; 18,22 gram.
Rijksmuseum Amsterdam


Hoogte 3,1 - breedte 3,0 cm; 14,50 gram.
Amsterdam Museum: PA239

1739
 
Diameter 2,8 cm; 15,49 en 17,88 gram
Amsterdam Museum: PA 241 PA242


Broodloodjes Gereformeerde Diakonie.
  
Zittende Barmhartigheid met lam / Twee broden op een afgerokte tafel.
1741, lood met kopersift, 29 mm. DPR III-713. Ontwerp M. Holtzhey.
1741 AmserData, "DANKBAER"
1777 AmsterData, "DANKBAAR"


Broodloodje van de Gereformeerde Diaconie.

Voorzijde : In een geparelde rand het gekroonde stadswapen.
Keerzijde : In een geparelde rand de letter " G " van Gereformeerde, omzoomd door een effen randje.
Diameter : 8 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 106; Pelsdonk 012.


Broodloodje Diakoniebakkerij der Nederlands Hervormde Gemeente
Zittende Barmhartigheid met lam / Twee broden op een afgerokte tafel.
Diameter: 28 mm, materiaal lood/tin.
Ontwerp M. Holtzhey, literatuur Dirks 860, Dreesmann 386, Kooij BR 003.1,2,3.

1861 twee broden AmsterData. Komt ook voor met vier broden en met centrale doorboring, colPAM09, colPAM10,
Door de Diaconie der Nederlands Hervormde gemeente van Amsterdam is een linnen zak met 432 van deze penningen
geschonken aan het Amsterdam Museum (voorheen Amsterdams Historisch Museum), inv.nr. 628.1/2
Er zijn ook exemplaren in zilver voor de diakenen (Dreesmann 384, Kooij BR 003.5) en
bronzen exemplaren voor de beambten (Dreesmann 385, Kooij BR 003.4) geslagen.
afmeting 42 x 35 mm
In de oorlogsjaren zijn zelfs papieren exemplaren gebruikt om de minder bedeelden toch tegemoet te kunnen komen.
Zie mijn artikel in de Muntkoerier en de verklaring van de aanduiding "K 153". colPAM12


"Broodpenning" voor 12 pond RoggeBrood.
 
Broodloodje uitgedeeld door de regenten van het Oude- en Nieuwezijds Huiszittenhuis goed voor een roggebrood van twaalf pond.
Voorzijde: wapen van Amsterdam met soms de kloppen 3 - P of 6 - P naast het wapen. De "P" staat voor Pond
Keerzijde: R B (roggebrood) 12 . / 1789
Datering 26-06-1789.
Pelsdonk 01.02 afbeelding 022
Veiling 331 Schulman b.v., lot 1148, 3 - P. Kz. RB / 12 / 1789. Lood 29 mm. Fraai
In de collectie van het Rijksmuseum te Amsterdam komen meerdere exemplaren voor.
Objectnummers o.a.: NG-ZN-526, 527, 528
met klop 3 - P: NG-ZN-529, 530, 531
met klop 6 - P: NG-ZN-532 en 533.
Op Muntenbodemvondsten.nl wordt deze penning nog "leurpenning" genoemd.
De penning zou, tegen betaling, door de gemeente Amsterdam uitgegeven zijn aan kooplieden die met hun waren langs de deuren leurden.
Meer Broodloodjes zijn hier te zien.


Nederlands Hervormde Diakonie Weeshuis
Toegangspenning tot de Linnen Kamer no.34. Koper 27 mm. met gat om op pen te steken.
Verzameling W.J.R. Dreesmann. Tweede Deel. Amsterdam 1949, cat. Dr. 40. Veiling 255 Jacques Schulman, lot 1237.

Linnenkamer no.32. Koper 36 mm. Verkooplijst 214 Jacques Schulman, lot 1152.


Broodloodje (van het Aalmoezeniershuis?).

Voorzijde : In een geparelde rand het gekroonde stadswapen.
Keerzijde : In een geparelde rand de letter " A " (van Aalmoes of Armen?), omzoomd door een effen randje.
Diameter : 8 mm
Referentie: Niet in L. Minard van Hoorebeke vergelijk nr. 106; Baart e.a. afb. 769; Pelsdonk 010; colPAM01, Numis 1037151
De armenzorg maakte gebruik van loden penningen die aan de armen werden uitgereikt en waarvoor ze de hoogst noodzakelijke levensbehoeften konden krijgen zoals brood en graan, turf en smout, terwijl wijn alleen voor de zieken was bestemd.
Deze producten werden met een letter aan de keerzijde van de penning aangegeven, terwijl op de voorzijde het stadswapen of de instantie die de armenzorg beheerde, zoals het aalmoezeniershuis of het oudemannenhuis, staat aangegeven.


Turfloodje (van het Oudezijds armhuis).

Eénzijdig : In een achthoekig vlak veld een geparelde cirkelomtrek met in het midden de in elkaar gewerkte letters " O A H " van Oudezijds ArmHuis.
Verder rondom de volgende tekst: " OVW Z. TVRFHVYS * ".
Diameter : vierkant met afgeschuinde hoeken 32 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 107.


Burgerweeshuis
Uitgaanspenning voor Linne Winckel 1764. Koper 41 mm.
Verzameling W.J.R. Dreesmann. Tweede Deel. Amsterdam 1949, cat. Dr. 148. Veiling 255 Jacques Schulman, lot 1237.
Uitgaanspenning voor Keuke Moeder. Koper 41 mm.
Verzameling W.J.R. Dreesmann. Tweede Deel. Amsterdam 1949, cat. Dr. 149. Veiling 255 Jacques Schulman, lot 1237.


Tuchthuispenning of Rasphuisloodje

Voorzijde: In een versierde cartouche: TVCHTHVYS met klop XX
Keerzijde: Twee mannen zagen boomstammen 1599 TSLANSISCHRICK·BREYDEL· (...)
Lood, 32 mm.
Amsterdata, Pelsdonk 02.01.101, veiling 28 Karel de Geus lot nr. 1220


Bedelaarspenning van Amsterdam.

Voorzijde : In een rond vlak veld door een effen rand omgeven, het gekroonde stadswapen, door twee leeuwen vast gehouden.
Keerzijde : In een effen veld een vragende bedelaar die in de rechterhand een hoed vasthoudt.
Hij heeft een houten rechter been en ondersteunt zich onder de linker arm met een kruk.
Rondom een smalle band met de tekst: " VOLR.DE. INCOMENDE BEDELAERS * ".
Diameter : 50 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 108; Dirks II.13; Pelsdonk 018.
Veiling 27 Karel de Geus lot nr. 1141, omschrift: VOER DE INCOMMENDE BEDELAERS


Loodje met Anker / wapen Amsterdam

Vz: wapen van Amsterdam
Kz: anker, twee handen
Datering 1586, diameter 16 mm.
Pelsdonk P10a7, Minard II.101, Numis 1037857


Vz: een anker en in de hoeken het jaartal 1 6   3 6
Kz: het wapen van Amsterdam.


Presentiepenning van een Gilde.

Eénzijdig: 1639 - A G - 40 (ingeslagen). A G staat mogelijk voor het gilde.
Referentie: Baart e.a. fig. 767.
De gildebroeders waren verplicht om bij de begrafenis van een gildebroeder te verschijnen en de baar te dragen.
Hiervoor werd door de knecht van het gilde loden of koperen penningen uitgedeeld die bij het verschijnen op de begrafenis weer aan de knecht terug gegeven moesten worden, zodat gecontroleerd of de gildebroeder, wiens nummer op penning was geslagen, aanwezig was geweest.
Op niet verschijnen stond een boete.
Presentiepenningen werden ook gebruikt in de buurten van de stad waarbij de burgers de penningen moesten inleveren bij het blussen van een brand of het houden van een oefening.


Legitimatieloodje voor onbekend doel, AmsterData


Visverdelerloodje 1836

Diameter 5,1 x 4,6 cm, 43,24 gr.
Amsterdams museum PA1646, AmsterData

Onbekend Gilde Havenloodje


Hondenpenning.

Dit is een vroege hondenpenning van Amsterdam, 21 x 26 mm; 4,9 gram.
Amsterdam is in 1797 begonnen met het uitgeven van hondenpenningen.
De letters AA 1799 W staan voor Algemeen Amsterdams Weeshuis, de instelling waarvoor de opbrengsten van deze belasting bestemd waren, colPAM11.
Meer informatie over hondenpenningen en een grotere afbeelding op Muntenbodemvondsten.nl


Loden penning

Enkelzijdige penning van 29,5 x 25,5 mm met het jaartal 1 9  1 6 ter weeszijde van het wapen. Gebruiksdoel onbekend.


Lakenloodje Amsterdams dubbel staal