...Gouda


Vergroot de kaart door er op te klikken.


Ontgrondingspenning

Eénzijdig: Staande leeuw met op de borst het wapen van Schoonhoven (?).
Opschrift: ONTGRONDING PASSAGIEGELT / GOUDA
Klop : 100
Jaartal : 1748
Diameter : 79 mm.
Referentie: Van Loon - Vervolg 6 - 10 (1766 - 1806) # 433, plaat XXXIX
Op "GeheugenVanNederland.nl" staat deze penning beschreven als een duit van de Stad Utrecht uit 1767.....

Ook van Gouda, Gorinchem, Dordrecht, Rotterdam en Delft komen ontgrondingspenningen voor.

In de collectie van het Rijks Museum bevindt zich een ontgrondingspenning van Gouda uit 1748 met de volgende omschrijving:

Ontgronding te Gouda, penning bedoeld als bewijs voor turfdragers, -vullers of -tonners om turf in te mogen voeren uit de nieuw ontgronde venen.
Eenzijdige loden penning. Voorzijde: staande leeuw met wapenschild op borst tussen jaartal binnen omschrift. Keerzijde: blanco.
Diameter 7,9 cm. gewicht 104,95 gram
Jaartal 1748. Directe link



Turfsteken (ontgronden) en transport van turf, was in het gewest Holland streng gereguleerd. Bovendien werd op turf belasting (impost) geheven.
Halverwege de achttiende eeuw bedroeg deze belasting 4 stuivers per ton, indien de turf in Holland werd gelost, en 4 stuivers en een duit, als het doorvoer betrof.
Uit enkele van de Groot Placaatboeken van de Staten van Holland, kan min of meer opgemaakt worden hoe de turf-impost werd geheven en vooral welke maatregelen werden genomen om fraude tegen te gaan.
Voordat de turf per schip mocht worden vervoerd moest de schipper zich melden bij de Collecteur van de Impost (belastinginner).
Nadat zijn naam en woonplaats waren genoteerd, kreeg hij een Teken of Loot.
De Tonsters of Vulders die de turven laadden of losten moesten de hoeveelheid turf controleren en met de penning weer naar de belastinginner gaan.
Het lood werd door hen weer aan de collecteur overhandigd, met opgave van de juiste hoeveelheid turf.

Dit lood is afkomstig uit een scheepswrak vergaan in het laatste kwart van de 18e eeuw op de Zuiderzee en gevonden nabij het huidige Lelystad op kavel E 32 in oostelijk Flevoland.
In het lood is het cijfer 100 geklopt. Dit zal geen betrekking hebben op de omvang van de lading turf, want volgens de tolboeken van de Goudse tol te Haarlem (één van de weinige sluizen die de turfschipper op weg naar de Zuiderzee mocht passeren), hadden de kleine schepen 500 en de grootste 700 tonnen turf aan boord.
Het was mogelijk het honderdste loodje wat dat jaar was uitgegeven.
Maar daarmee is nog niet verklaard hoe het loodje in een schip op de Zuiderzee terecht is gekomen.
Het loodje moest immers weer aan de belastingontvanger teruggegeven worden, waarna de schipper de vereiste impost in rekening werd gebracht.
(Plackaatboek VII, 1883).



Turfpenning van het Heilige Geestgasthuis van Gouda.

Voorzijde : In een effen veld de Heilige Geest in de gedaante van een duif, door een stralende zon omgeven.
Hieromheen een klein bandje.
Keerzijde : In een vlak veld " 16
T 60 ".
Diameter : 22 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 182.
Voor deze penning konden zieken en kraamvrouwen een ton turf krijgen.



Wijnpenning van het Heilige Geestgasthuis van Gouda(?).

Voorzijde : In een effen veld de Heilige Geest in de gedaante van een duif, door een stralende zon omgeven.
Hieromheen een klein bandje.
Keerzijde : In een vlak veld " 16
W 60 ". Hieromheen een klein bandje.
Diameter : 22 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 181.Prijslijst A.G. v.d. Dussen januari 1981 nummer 314.
Voor deze penning konden zieken en kraamvrouwen hoeveelheid wijn krijgen.
Deze wijn werd wel "nachtwijn" genoemd.



Turfpenning van het aalmoezeniershuis te Gouda.

VoorzijdeH AE onder wapenschild Gouda. Klop "M".
Lood 35 mm.
MPO veiling 44 woensdag 26 november 2014 lot 5640; MPO veiling 46 23 mei 2015 lot #6317 colPGoud01.


Turfpenning van het aalmoeseniershuis te Gouda.
 
Voorzijde : In het midden het stadswapen in een omkadering van snijwerk, waarboven een engelenhoofd.
Door een gesneden rand omgeven.
Keerzijde : In een effen veld de letters "E" met tussen de poten van de A het merk van het aalmoezeniershuis, een "Ú", waaronder "1734".
Diameter : zeskantig, 44 x 57 x 22 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 180,
van Orden PL. XVIII.1.
Voor deze penning kon men een ton turf krijgen.
In het Amsterdamse Pipe Museum bevindt zich een exemplaar uit 1795, collectienummer PK 07.972
MPO veiling 44 woensdag 26 november 2014 lot 5641 +
MPO veiling 46 23 mei 2015 lot #6318 + MPO veiling 48 lot #8017, jaartal 1691, 49 x 37 mm.


Leprozenloodje.

Eénzijdig : Afbeelding van een lazarusklep met daarnaast het jaartal 16 - 11 en daarboven GOVDA.
Diameter : 25 mm
Referentie: van Orden en Schinkel nr 5, afbeelding plaat I nr.5.
Artikel in de Muntkoerier april 1994 bladzijde 21 en 22.
Exemplaren gezien in de januari prijslijst van A.G. v.d. Dussen 1981 nr. 312; en in de collectie van het Catharina Gasthuis te Gouda.
In de collectie van Museum Gouda bevindt zich een exemplaar met de volgende omschrijving:
‘inventaris nummer 10.627, leprapenning van de stad Gouda, 1611, lood’.
Deze penning werd uitgedeeld door de Lazarusmeesters en gaf toegang tot het leprooshuis.
Ook bezit het museum twee lazaruskleppers van hout en touw uit 1787, inventarisnummers 20785a en 20785b.

Voor
De Beeldenaar van September/Oktober 2013, 37e jaargang NR., heb ik het volgende artikel geschreven:
'Je mag niet door m'n straatje gaan' Leprozenpenningen van Gouda en Enkhuizen".




Eénzijdig armenloodje met stadswapen

Diameter : 24 mm.
Prijslijst A.G. v.d. Dussen januari 1981 nummer 313.



Armenpenning Gouda

Geplaatst op vondsten.nl
Diameter ??



Armenpenning Gouda
2x
Voorzijde: V
Keerzijde: V
Diameter: 19 mm.
Gewicht 6,27 gram
Gevonden in Gouda
Opvallende centreerpunten op voor- en keerzijde + gietsporen.
colGoud02


Bij Gouda gevonden loodjes waarvan het gebruiksdoel nog onbekend is.

Loodje gevonden bij Gouda.
Voorzijde: tussen dwarsbalken - TVO - 1676 -
Keerzijde: symmetrisch aangebrachte krassen
Diameter: 40 mm
colVr169 (Goud13)
Loodje gevonden bij Gouda.
Voorzijde: (stads)wapen van Delft(?) -
Keerzijde: IK6 - 90
Diameter: 24 x 23 mm
colVr168 (Goud14)
Loodje gevonden bij Gouda, colVr73g (Goud15).
Middeleeuws armenloodje, bakenloodje of presentielood.
Het lood heeft in het midden een klop met een Gotische letter D.
Ze komen voor met een Grote en kleinere 'D'. De keerzijde is blanco.
Er zijn meerdere van deze loodjes bekend. De afmetingen zijn 22 x 25 mm.
Vierkant loodje gevonden bij Gouda.
voorzijde: 1 6 - 7 5
keerzijde: figuren welke lijken op paarden als het lood een kwart slag gedraaid wordt.
Diameter 19 x 20 mm. Gewicht 5,73 gram. colVr130
Vierkant loodje gevonden bij Gouda.
voorzijde: "driehoek" waaromheen dikke stippen
keerzijde: blanco of golfpatroon.
Diameter 19 x 21 mm. Gewicht 6,67 gram. colVr129
Dit loden gewichtje(?) met de letters L R is gevonden bij Gouda.
Diameter 14 mm, gewicht 5,76 gram.
colVr125
Zie ook Muntenbodemvondsten.nl
Enkelzijdig loodje gevonden in de omgeving van Gouda.

1635
(3?)
 
W   O
   30

30 is ingeslagen.
Ĝ 45 mm.
colVr075
Loden proefslag (?) met het jaartal 1631.
Afmeting 35 x 37 mm.
Gevonden omgeving Gouda.
colVr064



Onderstaande loodjes zijn gevonden bij Gouda door RvdH.
Het is zeer waarschijnlijk dat de loodjes iets met de scheepvaart te maken hebben gehad in de vorm van tol- of sluisgeld. Gouda was een belangrijk knooppunt voor de binnenvaart.

Loodjes met een gehelmd (familie)wapen met aan weerszijden de letters P - I

(Klik op afbeelding voor vergroting)

detail


19 x 24 mm
colGoud03

32 mm
colGoud04

39 x 41 x 38 mm
colGoud17

41 x 37 mm
colGoud16

42 x 39 mm
colMvdH

41 x 39 mm
colMvdH

44 x 44 mm
colGoud05

38 x 38
colGoud06

27 mm
colGoud10

28 mm
colMvdH

37 x 37 mm
colGoud07

27 mm
colGoud11
        
40 mm. colGoud12

24 x 27 mm
colMvdH

24 x 27 mm
colGoud09

27 x 30 mm
colGoud18

33 mm
colGoud08

31 x 31 mm
colGoud19

Den Haag (?)
36 x 35 mm