Delft


Vergroot de kaart door er op te klikken.

De stad Delft is ontstaan uit een omstreeks 1071/1075 door Godfried van Lotharingen (Godfried de bultenaar) gesticht grafelijk vroonhof. Deze Godfried had Robert de Vries, voogd van graaf Diederik (zoon van Floris I), verjaagd uit Holland. Op dezelfde plaats lag al een dorpje Delft genaamd dat mogelijk zijn naam ontleende aan het "delven" van de Corbulogracht door de Romeinse veldheer Corbulo. Dat de omgeving van Delft al vroeg bewoning heeft gehad werd bewezen door archeologische vondsten uit de Romeinse tijd. In 1246 verkreeg Delft stadsrechten van de Hollandse graaf Willem II. Vanaf 1580 was Delft de woonplaats van Willem van Oranje die er in 1584 werd vermoord.

In Delft zijn al in de 15e eeuw loden armenpenningen gemaakt die werden uitgereikt aan de armen. In de 16e eeuw zijn deze armenpenningen geslagen van koper, wederom ten behoeve van de armen. In 1531 en 1543 werden zij met toestemming van de centrale overheid geslagen. Zij mochten worden uitgegeven door de heilige-geest meesters (het armen bestuur). De penningen mochten alleen als betaling worden aangenomen door de "backers, comans, snijers, schoenmaeckers ende andere diergelijcke neringe doende tot behoeff van den armen". Degenen die deze penningen had ontvangen kon ze wekelijks omwisselen voor gewoon geld bij de armenkamer. Net als later met de gasthuisoorden van Leiden werden de armenoorden van Delft echter ook gesignaleerd in het gewone geldverkeer in en buiten de stad. De waarde van deze armenpenningen was blijkbaar gesteld op 12 mijten (is een oord). Zij rouleerden namelijk voor deze waarde in het gewone geldverkeer. Aangezien deze toestand niet aanvaardbaar was vaardigde koning/keizer Karel V in 1548 een ordonnantie uit waarin deze penningen werden verboden. In 1559 verscheen er toch weer een gewijzigde derde emissie die echter al op 30 juni 1561 weer werd ingetrokken.
Bron: www.duiten.nl

Avondmaalsloodje van de Waalse Gemeente
                   collectie AK                                               bodemvondstenwereld.nl
Diameter : 30 mm, materiaal tin (en lood?)
Kz: "a celui qui vaingra"
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 159, Pelsdonk 01.04.029.
Prijslijst A.G. v.d. Dussen januari 1981 nummer 308; veiling Rietdijk 369 nummer 1022 en 387 nummer 817.
Veiling 25 Karel de Geus lot nr. 1285. colPDE01.
Een exemplaar gevonden te Papendrecht 5,974 gr., stempelstand 2,5 Numis 1058600


Avondmaalsloodje Lutherse Gemeente

Voorzijde: het zegel van de gemeente, het Lam Gods met de zegevaan.
Omschrift: "Voor de communicanten van Delft". Rondom een parelrand.
Keerzijde: "De mensch eproeve hemselve ende also ete hij van desen broede ende drincke van dese kelck". Tekst uit 1 Cor. 11:28.
Lood, 35 mm., D&B 82


Armenpenning.
         
Voorzijde : Het stadswapen met daarop twee klimmende leeuwen.
Keerzijde : " CHARI TAS ".
Diameter : 31 mm.
Afbeeldingen: 1; prijslijst A.G. v.d. Dussen januari 1981 nummer 309, 2 en 3 colPDE02 en colPDE03.
Rietdijk veiling 387 nummers 818 (lood) en 819 (tin). Karel de Geus veiling 21 nr. 1764 32 x 33 mm + dunner exemplaar nr. 1765.
De twee penningen welke zich in mijn collectie bevinden hebben een aantal verschillen, namelijk;
materiaalsoort lood en tin, medaileslag en muntslag, dikte van de ene penning ± 1 mm, de andere ± 4 mm, gewicht 5,52 gr. en 24,78 gr.
Referentie: niet in L. Minard van Hoorebeke, Pelsdonk 01.04/028.


Oordje van het Gasthuis van de Heilige Geest.

Voorzijde : Het stadswapen met daarop twee klimmende leeuwen.
Daarboven het jaartal 1531 en tussentwee geparelde randjes het omschrift: " DEN ARMEN GELT IN DELFT ".
Keerzijde : De spreuk: " DANS ELEMOSINA LARGITER FIDELIB ".
Een vermanende spreuk aan het adres van de liefdadigheid door de armenverzorgers om de armenkas te vullen.
Diameter : 23 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 160.


Armenpenning van de Heilige-Geestmeesters te Delft / Vier Oordjes van het Gasthuis van de Heilige Geest.
 
Voorzijde : Het stadswapen met daanaast : - : (vier oordjes).
Boven het wapen het jaartal 1559 en tussen twee geparelde randjes en een rondlopend snijwerk, het omschrift.
Keerzijde : Op een gesternd veld de Heilige Geest met een krans boven het hoofd en door een zelfde band als op de voorzijde omgeven.
Diameter : diameter 22 / 23 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 161; catalogie VM III.416; catalogus Teylers p. 11, Teylers Museum TMNK 00160.
In het jaar 1559 werd een gedeelte van Europa, maar vooral Nederland, door de mislukking van de oogst zwaar getroffen.
De prijzen van de etenswaren stegen tot ongekende hoogte. Veel mensen kwamen om door de honger.
De nood verergerde nog eens in Delft omdat veel mensen, vooral uit West Friesland en omstreken, naar Delft kwamen om te kijken of de situatie daar beter was. De overheid probeerde te helpen waar zij konden. De hulpverleners voor de armen besloten nogmaals een munt te slaan van een afwijkend type als de eerste. 


Armenpenning(?) 

Voorzijde: het versierde wapen van Delft
Keerzijde: B met klop P
Datering 1400 - 1500. Numis 1054513



Middeleeuws armenloodje of presentielood. Het lood heeft in het midden een klop met een Gotische letter.
De keerzijde is blanco.
De datering is waarschijnlijk 14e - 15e eeuws.
De afmetingen zijn 22 x 25 mm.
Bodemvondst uit Zevenhuizen, Zuid-Holland.

Andere Delftse armenpenningen van de site www.duiten.nl:

DEL.1: oord.

VOORZIJDE: Een wapenschild met hierin het wapen van de stad Delft. Boven het wapen staat het jaartal 1531.

TEKST: + DEN o ARMEN o GELT o IN o DELFT (of variant).

KEERZIJDE: Tekst in vier regels: SANS LEMOSINA LARGITER FIDELIE= (of variant). Dit betekent zoiets als: aalmoezen gevende aan de arme gelovigen.

Muntmeester, (mij) niet bekend.

    1531 R3


Voorkomende voor- en keerzijde varianten:

VZ: A: + DEN o ARMEN o GELT o IN o DELFT


KZ: a: SANS / LEMOSINA / LARGITER / FIDELIE'


Info:

Variant Aa (1531), afbeelding in "tot nooddruft des lyfs", armenpenningen in de Nederlanden afb.2.

Wettelijk voorschrift: toestemming van de centrale overheid.



DEL.2: oord.

VOORZIJDE: Een wapenschild met het stadswapen van Delft, boven het wapen staat het jaartal 1543.

TEKST: + DEN * ARMEN * GELT * IN * DELFT * (of variant).

KEERZIJDE: Tekst in vier regels: SANS LEMOSINA LARGITER FIDELIE= (of variant). Dit betekent zoiets als: aalmoezen gevende aan de gelovige armen.

Muntmeester, (mij) niet bekend.

    1543 R3


Voorkomende voor- en keerzijde varianten:

VZ: A: + DEN * ARMEN * GELT * IN * DELFT


KZ: a: SANS / LEMOSINA / LARGITER / FIDELIE'


Info:

Variant Aa (1543), afbeelding encyclopedie D-17

Wettelijk voorschrift: toestemming van de centrale overheid.



DEL.3: oord.

VOORZIJDE: Een wapenschild met het stadswapen van Delft zonder de leeuwen, boven het wapen het jaartal 1559. Aan weerszijden van het wapen punten en twee cirkels, om het geheel een parelcirkel.

TEKST: Geen tekst alleen een versiering om het geheel.

KEERZIJDE: De heilige geest duif omgeven door sterren, om het geheel een parelcirkel.

TEKST: Geen tekst alleen een versiering om het geheel.

Muntmeester, (mij) niet bekend.

    1559 R3


Info:

1559 Jaaroverzicht 1988

Wettelijk voorschrift: toestemming van de centrale overheid.

De koperen armenpenningen van de stad Delft staan beschreven in een boek door Dirk van Blijswijk, beschrijving van de stad Delft. Na raadpleging van dit boek is er meer informatie over deze oorden voorhanden.