|
|
|
Harlingen
Rekenpenning / jeton op
'Het
Slechten van de Forten te Leeuwarden,
Harlingen
en Stavoren'
Het lukte de inwoners van de drie steden om de
Spaansgezinde bezetters te verdrijven.
Het fort van Leeuwarden werd op één, van Harlingen op vijf en dat van Stavoren
op achttien februari 1580 afgebroken.
2x
Voorzijde:
Het afbreken van de drie forten waarboven het wapenschild van Friesland
Omschrift:
PRINCIPIVûRECVPERATÆûLIBERTATISûFRIû
In het
veld: L . I . H . 5 . ST . 18 / . F (Leeuwarden 1-, Harlingen 5-,
Stavoren 18 februari)
Keerzijde:
David met slinger (Willem van Oranje) en Goliath (Spanje) in gevecht, in het
schild Ao 80.
Tekst: AûDOMINO
/û
FACTVMûESTûILLVDû
Jaar: 1580
Materiaal: zilver, verguld
Afmeting: 44 mm
Collectie: NNC
PE-00638
Referenties: Cat. KPK 327, van Loon I
281.1, Roovers, JMP (1953)
p.17 nr. 1, Cat. tent. Fries Zilver (1968) 695, Oranjepenningen
22
Van dit
type bevinden zich ook exemplaren met variaties in afmeting en gewicht in:
Rijksmuseum NG-VG-1-430, Fries Museum N12156, N12157, NA07927 en NA00697,
Teylers Museum TMNK 00253, 00254 en Zuiderzeemuseum Enkhuizen object 007052.
2x
Voorzijde: afbraak van de drie forten door
mannen met houwelen, kruiwagens, paarden e.d. onder wapenschild binnen omschrift
Omschrift, voorzijde: ‘PRINCIPIV RECVPERATAE LIBERTATIS FRI / L I H 5 ST 18 F’
Keerzijde: Goliath met speer in volle wapenrusting en David met zijn slinger
binnen omschrift
Omschrift, keerzijde: ‘A DOMINO FACTVM EST
ILLVD / Ao 80'
Diameter: 44 mm
Massa: 42,13 gr
Datering: 1580
Materiaal: zilver
Collectie:
Rijksmuseum
NG-VG-1-430
Verwerving:
Schenking van mevrouw J.M. van Gelder-Nijhoff in 1885
Materiaal: zilver
Afmeting: 44 - 45 mm
Collectie:
FM
N12156,
N12157
Materiaal:
koper (lijkt mij zilver)
Afmeting: 5,29 x 30 cm
Collectie:
FM
NA07927,
NA00697
2x
Jaar: 1580
Materiaal: zilver
Afmeting: 45,1 mm
Massa: 28,61 gr
Productieplaats: Leeuwarden
Collectie: Teylers Museum TMNK
00253,
beschrijving
Verwerving: Collectie 1755-05-13, Pieter Teyler van der Hulst (1702-1778)
< Aankoop veiling Weduwe Salomon Schouten en Zoon (1750-1757) < Collectie Thade
Mul
Referenties:
vLoonI.281.1
Jaar: 1580
Materiaal: zilver, verguld
Afmeting: 44,8 mm
Massa: 20,5537 gr
Productieplaats: Leeuwarden
Collectie: Teylers Museum TMNK
00254,
aankoop
Verwerving: aankoop 1889-04-18, Jacob Schulman (1849-1913)
Referenties:
vLoonI.281.1
Gedenkpenning Friese vrijheid
Het slechten van de forten Leeuwarden, Harlingen en Stavoren in 1580 gaf de
Friezen de smaak van het beginsel van de vrijheid en daarom liet men deze
gedenk- en erepenning maken.
Voorzijde: een afbeelding van het afbreken van de drie veroverde sloten.
Daarboven de letters: L.1.H.5.ST.18.
Dit betekent dat het slot van Leeuwarden op
de 1ste, het slot van Harlingen op de 5de en het slot van Stavoren op de 18de
februari 1580 geslecht zijn.
Dit werd als het begin van de Friese vrijheid
gezien, wat blijkt uit het omschrift (waarin het wapen van Friesland):
PRINCIPIU
RECUPERATAE LIBERTATIS FRI (het beginsel van de herkregen vrijheid van
Friesland).
Keerzijde: een verbeelding van het gevecht tussen de Nassausche David (met
slinger) tegen de Spaanse Goliath (met helm) op wiens schild het jaar 80 staat.
Omschrift is psalm 118 v.23: A . DOMINO . FACTUM . EST . ILLUD (dit is van de
Heere geschiedt)
Collectie: Zuiderzeemuseum Enkhuizen
Object nummer:
007052
3x
Voorzijde: Het afbreken van de drie forten
Omschrift: (bloem n.r.) stadswapen Leeuwarden (bloem n.l.)
PRINCIPIVMûLIBERTATISû1580(bloem
n.r.)
Keerzijde:
David met slinger (Willem van Oranje) en Goliath (Spanje) in gevecht.
Tekst:
ûAûDOMINO
û
FACTVMûESTûILLVD
/
û
Productieplaats: Leeuwarden
Muntmeester: Lodewijk Alewijn
Materiaal: zilver
Afmeting: 31,5 mm
Massa: 8,8 gr
Collectie: NNC
RP-02595
Referenties:
vgl.
Dugn.2805,
vLoon I p. 281.2 in de Franse editie uit 1732
vLoon I
p.
276.2
Opmerking: Dugniolle schrijft
Haarlem
i.p.v. Harlingen.
Vergelijkbare vierkante afslagen aangeboden op HAE veiling 11-2014 lot 4918,
opnieuw 05-2015 lot 5915, Schulman veiling 352 lot 1335.
2x
Voorzijde: Het afbreken van de drie forten; wapenschild Leeuwarden (bloem
n.r.) PRINCIPIVMûLIBERTATISû1580(bloem
n.l.)
Keerzijde: David met slinger (Willem van Oranje) en Goliath (Spanje) in gevecht.
Tekst:
ûAûDOMINO
û
FACTVMûESTûILLVD
/û
Materiaal: zilver
Afmeting: 30 x 30 mm
Referenties:
vgl.
Dugn.2805,
vgl.
vLoon I
p.281.2
Op vierkant plaatje geslagen exemplaar RRRR,
HAE veiling 11-2014 lot
4918, opnieuw 05-2015 lot
5915.
Schulman veiling 352 lot
1335
2x
Voorzijde:
Het afbreken van de drie forten
Omschrift: (bloem n.r.) stadswapen Leeuwarden (bloem n.l.) PRINCIPIVMûLIBERTATISû1580
Keerzijde: David met slinger (Willem van Oranje) en Goliath (Spanje) in gevecht.
Tekst: ûAûDOMINO û
FACTVMûESTûILLVD /
û
Productieplaats: Leeuwarden
Materiaal: zilver
Afmeting: 31 mm
Massa: 7,6 gr
Collectie: NNC
RP-02594
Referenties:
vgl.
Dugn.2805,
vgl.
vLoon I p. 281.2
in de Franse editie uit 1732
vLoon I
p.
276.2
Opmerking: Dugniolle schrijft
Haarlem
i.p.v. Harlingen.
2x
Materiaal: zilver
Afmeting: 30 mm
Massa: 6 gr
Medailleslag
Referenties:
Dugn.2805,
vLoon I.281.2
De koperen legpenningen:
3x
Voorzijde:
Het afbreken van de drie forten
Omschrift: (bloem n.r.) stadswapen Leeuwarden (bloem n.l.) PRINCIPIVMûLIBERTATISû1580
Keerzijde: David met slinger (Willem van Oranje) en Goliath (Spanje) in gevecht.
Tekst: ûAûDOMINO û
FACTVMûESTûILLVD /
û
Productieplaats: Leeuwarden
Diameter:
30,5 mm
Materiaal: koper
Collectie: NNC
RP-02596
Referenties:
Dugn.2805,
vLoon I p. 281.2
in de Franse editie uit 1732
vLoon I
p.
276.2
2x
Voorzijde: afbraak van de drie forten door
mannen met houwelen, kruiwagens, paarden e.d. onder wapenschild binnen omschrift
Keerzijde: Goliath met speer in volle wapenrusting en David met zijn slinger
binnen omschrift
Diameter: 31 mm
Massa: 6,07 gr
Datering: 1580
Materiaal: koper
Collectie:
Rijksmuseum
KOG-MP-2-1230
Bruikleen van het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap
2x
Voorzijde:
de
drie fortificaties worden afgebroken;
wapenschild Leeuwarden (bloem n.r.) PRINCIPIVMûLIBERTATISû1580(bloem
n.l.)
Keerzijde:
ûAûDOMINOûFACTVMûESTûILLVD
/û, links David, met
steenslinger (Nassau), rechts Goliath (Spanje)
Productieplaats: Leeuwarden
Muntmeester: Lodewijk Alewijn
Diameter: 31 mm
Massa: 6,5161 gr
Metaalsamenstelling: koper 98,4% lood 0,96% zink 0,09% ijzer 0,03% nikkel 0,06%
zirkonium 0,41% en titanium 0,03%
Materiaal: koper
Collectie: TMNK
04363
Verwerving:
aankoop veiling 1877-09-07, Gerardus Theodorus Bom
(1814-1884) < Collectie Hoogendijk van Domselaar, Otto Cornelis Jacob, Willem
Jacob de Voogt of Hendrik Jacob Bicker
Referenties:
Dugn.2805;
vLoonI.281.2,
Tas 161
2x
Karel de Geus veiling 58 lot 3191 met de vraag
gegoten?
Ook
in de catalogus van de Schweizerischer
Bankverein, "Niederländische Rechenpfennige und Marken", 1992., Blz. 53,
No. 127a
2x
Diameter: 30 mm
Massa: 6,29 gr
Datering: 1580
Materiaal: koper
Productieplaats: Dordrecht Leeuwarden
Vindplaats: Leeuwarden
Collectie:
NUMIS
1156790
2x
Voorzijde: Het afbreken van de drie forten
Omschrift: (bloem n.r.) stadswapen Leeuwarden (bloem n.l.) PRINCIPIVMûLIBERTATISû1580
Keerzijde: David met slinger (Willem van Oranje) en Goliath (Spanje) in gevecht.
Tekst: ûAûDOMIN / OûFACTVMûESTûILLVD /
û
Variant met DOMIN / O i.p.v. DOMINO, de tekst wordt
doorbroken door de linker voet van Goliath
Diameter: 30 mm
Massa: 7,64 gr
Datering: 1580
Materiaal: zilver
Collectie:
KBR
2S8 / 44
2x
detail
Voorzijde: Het afbreken van de drie forten
Omschrift: (bloem n.r.) stadswapen Leeuwarden (bloem n.l.) PRINCIPIVMûLIBERTATISû1580
Keerzijde: David met slinger (Willem van Oranje) en Goliath (Spanje) in gevecht.
Tekst: ûAûDOMIN / OûFACTVMûESTûILLVD /
û
Variant met DOMIN / O i.p.v. DOMINO, de tekst wordt
doorbroken door de linker voet van Goliath
Productieplaats: Leeuwarden
Muntmeester: Lodewijk Alewijn
Diameter: 28,5 mm
Materiaal: koper
Collectie: NNC
RP-02597
Referenties:
variant met
DOMIN
/
O
i.p.v.
DOMINO,
Dugn.2805a,
vLoonI.281.2var.
in de Franse editie uit 1732
vLoon I
p.
276.2
2x
Diameter: 30 mm
HAE veiling 11-2021 lot
1064
Referenties:
variant met
DOMIN
/
O
i.p.v.
DOMINO,
Dugn.2805a,
vLoonI.281.2var.
in de Franse editie uit 1732
vLoon I
p.
276.2,
Tas 161var
2x
Voorzijde:
de
drie fortificaties worden afgebroken;
wapenschild Leeuwarden (bloem n.r.) PRINCIPIVMûLIBERTATISû1580(bloem
n.l.)
Keerzijde:
ûADOMIN
/
OûFACT VMûESTûILLVD
/û, links David, met
steenslinger (Nassau), rechts Goliath (Spanje)
Diameter: ca 28 mm
Massa: 6,38 gr
Materiaal: koper
Referenties:
variant met
DOMIN
/
O
i.p.v.
DOMINO,
Dugn.2805a,
vLoonI.281.2var,
Tas 161var
2x
Voorzijde: afbraak van de drie forten door
mannen met houwelen, kruiwagens, paarden e.d. onder wapenschild binnen omschrift
Keerzijde: Goliath met speer in volle wapenrusting en David met zijn slinger
binnen omschrift
Diameter: 29 mm
Massa: 5,77 gr
Datering: 1580
Materiaal: koper
Collectie:
Rijksmuseum
NG-VG-3-544
Verwerving:
Schenking van mevrouw J.M. van Gelder-Nijhoff in 1885
Materiaal: koper?
Referenties:
variant met
DOMIN
/
O
i.p.v.
DOMINO,
Dugn.2805a,
vLoonI.281.2var,
Tas 161var
3x
Voorzijde:
Het afbreken van de drie forten
Omschrift: (bloem n.r.) stadswapen Leeuwarden (bloem n.l.) PRINCIPIVMûLIBERTATISû1580
Keerzijde: zeven pijlen door twee ineengeslagen handen bijeen gehouden.
Omschrift: stadswapen Leeuwarden CONCORDIA• FRISIÆ • LIBERTAS •
Materiaal: zilver (komt ook voor in
koper)
Afmeting: 30 mm
Massa: 5,1 gr
Collectie: NNC
RP-02598
Referenties:
Dugniolle
2806, v. Orden I.853,
'Afbeelding en omschrift komt het eerst voor in 1608, van Loon 2. d.
pag. 43'
3x
Voorzijde: afbraak van de drie forten door mannen met
houwelen, kruiwagens, paarden e.d. onder wapenschild binnen omschrift.
Keerzijde: twee ineen geslagen handen uit wolken houden samen bundel van zeven
pijlen vast binnen omschrift
Diameter:
30 mm
Massa: 6,59 gr
Datering: 1580
Materiaal: zilver
Collectie:
Rijksmuseum
NG-VG-3-543
Referentie: J.F. Dugniolle, Le jeton historique
des dix-sept provinces des Pays-Bas, Brussel 1876-1880, vergelijk cat.nr. 2806,
maar enigszins afwijkend(?)
Verwerving:
Schenking van mevrouw J.M. van Gelder-Nijhoff in 1885
|
|
|