..Kaasloden van Texel

Als verzamelaar van loodjes kom je, meer dan je lief is, nogal eens objecten tegen die niet te determineren zijn.
Zo kwam ik op internet ook loodjes tegen met ter weerszijde van een anker de letters XT, diameter > 4 centimeter.
Na over en weer gemail met Jan Jaap Waverijn, die de onderstaande loden op Texel heeft gevonden,
kwamen we tot de slotsom dat dit zogenaamde Kaasloden van Texel moeten zijn.


Enkele op Texel gevonden kaasloden
(exemplaar l.o. colPTE01 bedankt Jan Jaap)


Vondst uit Engeland, 48 mm groot.
colPTE02, thanks Norman!

Een boer op Texel die álles weet van schapen en kaas bevestigde dat met de XT-loden een afdruk in de (schapen)kaas werd gemaakt.
De letters T - X in spiegelschrift staan voor TeXel.



Later heb ik nog aanvullende informatie ontvangen van Wilma Eelman van het Cultuurhistorisch Museum Texel welke het vermoeden van Jan Jaap Waverijn bevestigen:

Dergelijke loodjes werden gebruikt als stempel om de Texelse schapenkaas te merken.
De oudste vermelding van deze merken dateert vooralsnog uit 1477, in de Keuren en Statuten van Texel.
Als basis voor de schapenkaas mocht alleen volle schapenmelk gebruikt worden, niet afgeroomd en niet gedeeltelijk vervangen door koemelk.
Alle partijen kaas met een gewicht van 10 pond of meer en bestemd voor de uitvoer (uitvoer vanaf Texel) moesten gekeurd worden door een keurmeester in de stedewage.
Bovendien moest iedereen zij eigen merk in de kaas afdrukken, opdat knoeierijen achterhaald konden worden (Gemeentearchief Texel nr. 1, keuren en statuten).
Uit latere keuren blijkt dat dit particuliere merk langzamerhand vervangen werd door  een eilandmerk, een rond loden plaatje met een middellijn van circa 4 centimeter ,
waarin een anker was gegoten en aan weerszijden de letters T X.
De gemeentelijke keur van 1777 stelde een boete van drie gulden op iedere kaas van onzuivere (= mastelijne) samenstelling, soms gebruikte men namelijk afgeroomde melk of gedeeltelijk koemelk.
De weinige Texelse boeren die nog Texelse schapenkaas vervaardigen, gebruiken nog steeds dit merk.
In zowel de Oudheidkamer in Den Burg als het Cultuurhistorisch Museum Texel in De Waal bevinden zich enkele van deze loden schapenkaasmerken.
 


Met dank aan Jan Jaap Waverijn, Wilma Eelman en enkele eigenaren van Texelse schapenkaas boerderijen.

In The Coinhunter Magazine uitgave 115 2011 heb ik twee stukjes geschreven over deze kaasloodjes.